۱۳۹۳/۱۱/۲۷ تعداد بازدید: ۵۴۳
print

آسیب شناسی اینترنت، فضای مجازی و شبکه های اجتماعی (2)

- معضلات اینترنت و فضای مجازی (ادامه مطالب)

آسیب شناسی اینترنت، فضای مجازی و شبکه های اجتماعی (2)

 


ج) ایجاد مطالبات جدید اجتماعى

آشنایى جوانان با سطوح مختلف طبقات اجتماعى، درخواست آنان براى تغییر سطح طبقه اى را افزایش داده و همین امر به ایجاد مطالبات جدید اجتماعى مى انجامد.

چ) تهدید بنیان هاى خانواده و نارضایتی های خانوادگی

یکی از بزرگترین مسائل اجتماعی که جوامع امروزی به آن مبتلا می باشند ضعف بنیاد خانواده است. از آنجایی که مشکلات خانواده ها به صورت ناهنجاری های اجتماعی بروز می کند خانواده و سلامت آن از اهمیت فوق العاده ای برخوردارمی باشد. آماده کردن فرزندان برای پذیرش مسئولیت های اجتماعی یکی از وظایف مهم و اساسی خانواده ها به شمار می رود. جوانان باید بتوانند به خصوص برای زندگی های مشترک آماده شوند و سعی نمایند روابط خود را با پیرامون شان در حد متعارف و قابل قبولی تنظیم نمایند. صرف نظر از آمار و ارقام بالا و روز افزونی که در مسایلی مانند بالا رفتن سن ازدواج، طلاق، فرار از منزل، فحشا و سایر مسایل خانوادگی وجود دارد، سرد شدن ارتباطات عاطفی و نارضایتی ها از زندگی خانوادگی است که باعث ناکامی ها و شکست های بزرگی در زندگی جوانان شده است. این ها نشان از مشکلات عمیقی در سطح خانواده دارد که به نوعی باید ریشه یابی و درمان شوند.
امروزه با ورود تکنولوژی و وسایل ارتباط جمعی در خانواده، خانواده ایرانی با مسائل و مشکلات عدیده ای روبه رو شده است. در بررسی وضعیت خانواده های ایرانی می توان چنین گفت که خانواده ایرانی در معرض تغییرات مهمی که ناشی از پیدایی و ورود تکنولوژی های جدید به حریم خانواده است، قرار دارند. در میان تکنولوژی های نو، اینترنت به لحاظ ویژگی های خاص، دارای اهمیت شگرف است، زیرا سبب شده تا ساختار تازه ای در خانواده های ایرانی در شرف تکوین باشد. در خصوص این پدیده آنچه در خانواده های ایرانی مشاهده می گردد این است که حضور این رسانه و به طور کلی رایانه شخصی، ارتباطات خانوادگی را دستخوش تغییر نموده است. استفاده از فضای مجازی، فعالیتی زمان بر می باشد که مدت تعامل افراد خانواده را با یکدیگر کاهش می دهد. در این میان جوانان به واسطه فراغتی که دارند، نسبت به بزرگسالان، مدت زمان بیشتری را به فضای مجازی اختصاص می دهند. از طرف دیگر، فضای مجازی، کشمکش های جدیدی را در خانواده ایجاد می کند که شامل زمان استفاده از اینترنت، نوع صفحاتی که توسط اعضای کاربر خانواده مورد استفاده واقع می شود و دستیابی جوانان و والدین آنان به اطلاعات خصوصی یکدیگر و ... می باشد. چنانچه جوان در پیوندهای عاطفی و درک متقابل با سایر اعضای خانواده دچار مشکل باشد، احساس تنهایی، افسردگی و بی تفاوتی کرده و برای جبران آن به یک دوست، سرگرمی خاص و ... روی می آورد و فضای مجازی مناسب ترین محمل برای این مقصود است. بنابراین یکی از زمینه های اصلی در بروز مشکلات خانوادگی و اصولاً نارضایتی از زندگی مشترک، فضای مجازی است که تحت تأثیر تولیدات رسانه ای بوجود آمده و باعث آن گردیده تا سطح توقع و ارضاء از زندگی های مشترک را به خصوص در میان نسل جوان بالا ببرد. تحت تأثیر این فضا آنچه جوان باید از زندگی مشترک انتظار داشته باشد به نوعی تحریف می شود. لذت و صمیمیتی که از برنامه ها و محتویات رسانه ها مانند فیلم ها و سریال ها در اذهان جوانان نقش می بندد تا حد بسیار زیادی در زندگی طبیعی قابل دست یابی نخواهند بود و این می تواند تبعات زیانباری برای آینده جوانان به همراه داشته باشد.
بنابراین تغییر ارزش ها و هنجارهاى اجتماعى به نوبه خود بنیان هاى خانوادگى را در معرض تهدید قرار مى دهد. تغییرات تکنولوژیکی ارزش ها و هنجارهای اجتماعی را تحت تأثیر خود قرار داده است. یکی از چالش های فرا روی فرهنگ ها برخورد با این پدیده است. چون اساساً ورود اینترنت همراه با ارزش های غربی، چالش های جدیدی را در کشورهای دیگر به وجود آورده است. از آنجایی که برخی از عناصر موجود در این پدیده مغایر با فرهنگ خودی (ارزش های اسلامی- ایرانی) است، پس می توان گفت اینترنت می تواند آسیب های زیادی را به همراه داشته باشد. مثلاً ورود اینترنت در حوزه خانواده موجب تغییر نظام ارزشی در خانواده ها می شود. در یک مطالعه تجربی نشان داده شد که استفاده جوانان از اینترنت موجب کاهش ارزش های خانواده شده است.

ح) تغییر نقش هاى اجتماعى

پنهان ماندن هویت ها و کنترل ناپذیرى در شبکه، موجب کسب هویت هاى جدید و ایفاى نقش هاى اجتماعى مجازى در شبکه به وسیله افراد مى شود.

خ) تغییر در اوقات فراغت

اینترنت مشخص ترین نماد این عصر است، که اساسی ترین سهم را در اوقات فراغت مجازی دارد. رهایی شخص از تعهدات شغلی، اقتصادی و وظایف شخصی، خانوادگی، تحصیلی و اجتماعی با استفاده از فضای مجازی، فراغت مجازی را می سازد. در وجه فراغت و سرگرمی در فضای مجازی محوریت یافتن ارتباط و سرگرمی، از متن خارج شدن مکان ها و تجارب اوقات فراغت، رواج شکل های سرگرمی غیر وابسته به زمان و مکان، چند وظیفه ای شدن رسانه های جدید و لذت بردن جوانان از توانایی انجام همزمان چند وظیفه و امکان پذیر ساختن انواع جدیدی از مشارکت های عاطفی و زیبایی شناختی و فرهنگی از جمله مشخصه های اصلی رسانه های جدید به ویژه فضای مجازی می باشد. بنابر این اینترنت نه تنها دروازه ورود به شاهراه های اطلاعاتی را در فضای مجازی گشوده است، بلکه فضا و بازاری را نیز برای سرگرمی مهیا ساخته که به سرعت و به طور مداوم رو به رشد است. اینترنت از جمله مظاهر مدرن عرصه سرگرمی است که تحول رسانه های جدید به ارمغان آورده است. رسانه ای شدن و خانگی شدن به طور فزاینده ای توصیف کننده گذران بخش عمده ای از فراغت طیفی از جوانان گردیده است.
بنابراین گسترش بازی های الکترونیکی و سرگرمی های مجازی در بین قشر جوان، نشانه اهمیت اینترنت برای پر کردن اوقات فراغت و تفریح آنان است. اگرچه بازی و سرگرمی یکی از نیازهای اساسی برای تخلیه هیجان و رشد خلاقیت های ذهنی به شمار می رود، اما تأثیر استفاده بیش از حد از این سرگرمی ها، علاوه بر ایجاد مشکلات روحی، عدم توانایی در مهار کردن تمایلات، ایجاد بی ارادگی و تنبلی، مشکلات جسمانی نیز برای کاربران ایجاد می کند که مشکلات بینایی ناشی از تمرکز و نزدیکی به مانیتور رایانه، صدماتی که به سیستم اسکلتی در اثر نشستن طولانی و نا مناسب وارد می شود و چاقی از آن جمله است.
از دیگر مسایلی که سرگرمی های مجازی برای جوانان ایجاد می کنند این است که، سرگرمی های مجازی علاقه جوانان به مشارکت اجتماعی و فعالیت های مدنی را با انگیزه های مختلف تحت الشعاع قرار می دهد و می تواند بر مهارت های اجتماعی آنان در تدارک فراغت های گروهی و تفریحات و بازی های غیر مجازی تأثیر منفی بگذارد. اشاره به این مسئله ضروری است که شبکه های اجتماعی مجازی از این قاعده مستثنی نیستند و با فراهم آوردن امکانات مختلف از جمله بازی ها، سرگرمی ها، امکان بازی به صورت آنلاین، رقابت با سایر کاربران، دعوت دوستان دیگر کاربر به بازی، و حتی بیشتر هر یک از کاربران با فراهم کردن امکان فرستادن «هدیه» روزانه آن بازی به تأثیرگذاری در روابط و تعلقات اجتماعی کاربران و مهمتر از آن استغراق آنان در این فضا می پردازند.

د) اعتیاد اینترنتى

یکی از آسیب های اینترنت، اعتیاد به آن است به طوری که «از میان 47 میلیون استفاده کننده از اینترنت در امریکا 2 تا 5 میلیون دچار اعتیاد اینترنتی شده اند و با معضلات زیادی گریبان گیر هستند». در جامعه ما نیز با گسترش روزافزون اینترنت شاهد این مسأله هستیم. نتیجه تحقیقات انجام شده در کشور نشان می دهد که «بیشترین استفاده کنندگان از اینترنت جوانان هستند و 35 درصد از آن ها به خاطر حضور در چت روم، 28 درصد برای بازی های اینترنتی، 30 درصد به منظور چک کردن پست الکترونیکی و 25 درصد نیز به دلیل جستجو، در شبکه جهانی هستند».
توان اعتیادآورنده مواد مخدر، براساس سرعت جذب مواد مزبور به بدن انسان است، اما در مورد اینترنت، این سرعت و در دسترس بودن آن است که ایجاد اعتیاد مى کند. اگر این فرضیه درست باشد، پس ما باید با افزایش سرعت مودم ها و سهولت دسترسى، منتظر سطوح بالاترى از استفاده هاى اعتیادآمیز اینترنت باشیم.
قدرت محتواها به عنوان پتانسیل تحریک برانگیزى، مطالبى است که به صورت برخط مورد مطالعه قرار مى گیرند و مشخص است که تحریک برانگیزترین محتواها، یعنى محتواهاى جنسى، بیشترین و بالاترین سطوح استفاده در اینترنت را دارا هستند. این احتمال وجود دارد که ما با چند زیرمجموعه از اعتیاد اینترنتى و سوءاستفاده از اینترنت روبه رو باشیم و این احتمال قوى هم وجود دارد که درجاتى از سطوح مشترک میان اعتیاد به اینترنت، اعتیاد جنسى، اعتیاد به قمار و اعتیاد به خرید و مصرف (بریز و بپاش) وجود داشته باشد. اعتیاد به اینترنت مثل هر نوع اعتیاد دیگرى صرفنظر از این که آن را یک بیمارى روانى به حساب آوریم یا یک معضل اجتماعى، پدیده اى است فراگیر که با صدمات روانى اجتماعى، خانوادگى، جسمانى و حتى اقتصادى همراه است. معتادان به اینترنت مانند اغلب انواع معتادان، دچار افت در کارکردهاى فردى و اجتماعى مى شوند. اما فرق این اعتیاد با بقیه این است که معتادان اینترنت کمتر احساس گناه مى کنند. این افراد اغلب جزء افراد باکلاس و بافرهنگ جامعه ما هستند.
اگرچه هنوز معیارى براى تشخیص اعتیاد به اینترنت ارائه نشده است اما علائم این نوع اعتیاد را به دو دسته علائم روانى و جسمانى تقسیم کرده اند. علائم روانى عبارتند از: نوعى احساس لذت و رضایت هنگام دسترسى به اینترنت و ناتوانى در متوقف کردن افسردگى و بدخلقى در مواقعى که دسترسى به اینترنت وجود ندارد و دروغ گفتن به دیگران در مورد میزان استفاده از اینترنت و ... و علائم جسمى عبارتند از: علائمى که ناشى از نشستن زیاد است (سوزش چشم و سردرد و کمردرد و اضافه وزن و ...) و علائمى که ناشى از غفلت فرد نسبت به خودش است (بى نظمى در غذا خوردن و صرفنظر کردن از بعضى وعده هاى غذایى و توجه نکردن به بهداشت و آراستگى فردى و اختلالات خواب و تغییر در الگوى خواب و ...).
همچنین اعتیاد به اینترنت می تواند مشکلات جدی تحصیلی و خانوادگی برای مخاطبان به وجود آورد. اگر استفاده کنندگان از اینترنت نتوانند به مدت یک ماه دوری از اینترنت را تحمل کنند در معرض خطر اعتیاد به آن قرار دارند. متأسفانه ما شاهد این پدیده در میان جوانان هستیم، به طوری که برخی از جوانان، شب ها را تا صبح با اینترنت می گذرانند و تمام صبح را خواب هستند و این مسأله آغازگر آسیب های متعدد دیگر نیز می شود. از جمله این آسیب ها می توان به آسیب های خانوادگی، ارتباطی، عاطفی، روانی، جسمی و اقتصادی اشاره کرد.

ر) شکل گیرى خرده فرهنگ هاى مختلف

کارکرد غالب چت هاى اینترنتى در جوانان ایرانى از جنبه هاى فراغتى و سرگرم کننده آن است که با فاصله زیادى اولویت نخست استفاده کنندگان را تشکیل مى دهد. نتایج تحقیقات بیانگر این است که فضاى غالب در محیط چت روم هاى مورد مراجعه جوانان، گفت وگوهاى دوستانه جوانان غیرهمجنس است که با نیت ارضاى کنجکاوى، آشنایى و سرگرمى و گاه ماجراجویى بدان روى مى آورند.
درمجموع، گفت وگوهاى اینترنتى عرصه جدیدى را براى گذران فراغت طیف روبه افزایشى از جوانان و شکل گیرى خرده فرهنگ هاى مختلف با زمینه ها و علایق متنوع فراهم ساخته است. اگرچه نگرش غالب به این «میدان» جدید و بهره مندى از آن اغلب محدود به آشنایى ها و گفت و گوهاى غیر جدى، کنجکاوانه و عادتى است، با این حال براى اقلیتى مجالى را به منظور تأمل در «سیاست زندگى»، بازى با هویت و بازاندیشى در پروژه انباشت و ابراز هویت فراهم ساخته است. این اقلیت از پتانسیل هاى فضاى مجازى براى تقویت سرمایه هاى سمبلیک و فرهنگى خود در برقرارى ارتباط و تنظیم روابط با خویش و اجتماع بلافصل خویش استفاده مى کنند.
در وجه منفى، سرگرمى هاى مجازى علاقه جوانان به مشارکت اجتماعى و فعالیت هاى مدنى را با انگیزه هاى مختلف تحت الشعاع قرار مى دهد و ممکن است بر مهارت هاى اجتماعى آنان در تدارک فراغت هاى گروهى و تفریحات و بازى هاى غیر مجازى تأثیر منفى بگذارد. همچنین مجاورت طولانى با فضاى مجازى مى تواند به فرهنگ پذیرى یک طرفه و تأثیرپذیرى افراطى از هنجارها و ارزش ها در عرصه هاى مختلف ارتباطى و اجتماعى انجامیده و با تقویت جهان وطنى تعلقات ملّى و سنتى کاربران را تحت تأثیر قرار دهد.

5. ابعاد سیاسى

الف) ایجاد گروه هاى سیاسى مجازى

از طریق اینترنت گروه هاى سیاسى خاصى به وجود مى آیند که فقط بر روى این شبکه وجود دارند.

ب) اختلال در روند کنترل جریان اطلاع رسانى

رسانه ها و نشریات الکترونیکى فارسى بدون کسب اجازه از حاکمیت منتشر شده و روند اطلاع رسانى رسمى را مختل مى کنند.

پ) انتقال مستقیم اندیشه ها و دیدگاه هاى جریان هاى معاند به داخل

اگر تا دیروز براى انتقال افکار و دیدگاه هاى معاندان نظام به داخل فقط نشریات مکتوب وجود داشت امروزه از طریق اینترنت شامل سایت ها، گروه هاى خبرى، خبرنامه هاى الکترونیک و پالتاک ها و فروم ها امکان انتقال مستقیم اندیشه هاى معاندان به داخل وجود دارد.

ت) ایجاد گروه هاى فشار و ذى نفوذ مجازى

جمع آورى امضاى الکترونیک به منظور تأکید بر یک موضوع یا اعمال فشار بر یک نهاد، از کارکردهاى جدید اینترنتى در ایران است. این گروه هاى سیال مجازى نقش گروه هاى فشار سنتى را در فضاى سایبر ایفا مى کنند.

ث) کارکردهاى مشروعیتى

از طریق برگزارى رفراندوم هاى اینترنتى و سیستم هاى نظرسنجى اینترنتى، امکان اعطا یا سلب مشروعیت از عملکرد سیاسى سیستم فراهم شده است.

ج) ایجاد مطالبات جدید سیاسى

تراکم دیدگاه ها و مطالبات موجب بیدارى و هوشیارى و افزایش سطح توقعات و مطالبات آن ها شده و آشنایى با سایر دیدگاه ها به ایجاد مطالبات جدید سیاسى مى انجامد.

ح) به چالش کشیدن دستاوردهاى حرفه اى و رسمى

اطلاعات دولتى و حرفه اى را مى توان به چالش کشید.

خ) تضعیف نقش هویت دولت - ملّت ها

کاربران مى توانند هویت هاى جهانى و محلّى اختیار کنند.

د) انتشار مطالبات قومى و منطقه اى و افزایش تحریک پذیرى قومیت ها

خاصیت تأسیس سایت هاى قومى و راه اندازى وبلاگ هاى منطقه اى و انتشار برخى مطالب تحریک آمیز در سایت هاى اینترنتى قابلیت این رسانه و پدیده را براى دامن زدن به مباحث مناقشه برانگیز قومى را اقلیتى بالا برده است.

6. ابعاد فرهنگى

الف) ایجاد محرکه هاى قوى براى تبادلات فرهنگى غیرقابل کنترل

در واقع با وجود اینترنت بسیارى از محصولات فرهنگى که ماده اولیه آن ها اطلاعات است مثل کتاب، مقاله، موسیقى، فیلم، نقاشى و عکس به راحتى و بدون مانع تبادل مى شود. این بهم آمیختگى فرهنگى بویژه میان ایرانیان داخل و خارج کشور غیرقابل کنترل شده است.

ب) بسترسازى بیشتر براى تهاجم فرهنگى

رسانه اینترنت با همه سرویس هاى متنوعش ، قابلیت تبدیل شدن به بسترى براى تهاجم فرهنگى را دارد.{ فضای مجازی و تکنولوژی‌های مرتبط با این دنیا، اعم از سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، دانشی است که در غرب تولید شده و هنوز هم امتیاز این علم در دست آنان است. این بدین معناست که کشور‌هایی خاص فرصت بیشتری برای حضور در فضای گسترده و نا متناهی مجازی دارند و لذا امکان وسیعی برای تأثیرگذاری بر روی دیگر فرهنگ‌ها و تمدن‌ها خواهند داشت . این موضوع به فرهنگ‌های ارزشی، غنی و باریشه‌ای که به دلایل متعدد، از حضور مؤثر در فضای مجازی محروم یا ناتوان‌اند، آسیب جدی وارد می‌کند و به نوعی آن‌ها را در معرض استحاله و اثرپذیری از فرهنگ‌های بیگانه‌ی مسلط بر فضای مجازی قرار می‌دهد. بنابراین دور از انتظار نیست سیاست‌گذاری‌های این دنیا بر اساس راهبردهای چنین جوامعی طرح‌ریزی می‌شود.

پ) انتقال هنجارها و نرم هاى ارزشى و اخلاقى غربى

اینترنت یک پدیده غربى است و فرهنگ حامل آن نیز غربى است، پس چندان غیرمعقول نیست اگر بگوییم اینترنت موجب انتقال هنجارها و نرم هاى ارزشى و اخلاقى غربى مى شود.

آسیب های ناشی از استفاده نادرست و کنترل نشده از اینترنت

اینترنت بازاری جهانی برای خرید و فروش اطلاعات است. می توان از این بازار به نحومطلوب استفاده شود. اما در ایران به جهت وجود محدودیت هادر بخش های مختلف اینترنت به منزله ی ابزاری برای آشنایی افراد مطرح است نه اطلاع رسانی. در تمامی دنیا از اینترنت برای گرفتن اطلاعات در زمینه پژوهش های علمی- خرید وفروش و... استفاده می شود. اینترنت دارای خدمات گوناگونی است ازقبیل: وب سایت- وبلاگ- ایمیل-پروفایل-گروه های اینترنتی- چت- انواع خدمات جستجووغیره. ایجاد امنیت اینترنتی برای افراد به خصوص نسل جوان لازم وضروری است زیرا اکثر جوانان و نوجوانان اطلاعات ناچیزی از خطر های اینترنت را دارند. امروزه دنیای رایانه هویت یابی نسل جوان رادرابعاد فکری واخلاقی تحت تأثیر قرارداده و موجب اعتیاد نو و مدرن شده و بدین وسیله سبب آسیب اجتماعی می شود. سودجویان از طریق اینترنت به راحتی کالای خود را تبلیغ می کنند، خبر های دروغین را برای جوامع می فرستند، ابهت فرهنگی و دینی خانواده ها را می شکنند و زمینه های آشفتگی هویت را برای جوانان فراهم می کنند.
استفاده از اینترنت به خودی خود ابزار بی ضرری است اما استفاده بیش از حد و نادرست و مهار نشده از اینترنت ممکن است آثار منفی بر سازگاری اجتماعی، شغلی، آکادمیک، زناشویی و میان فردی، سلامت روانی و جسمانی، روابط خانوادگی و وضعیت هیجانی افراد داشته باشد که این پدیده مشکل عمده ای را برای بهداشت روانی جامعه ایجاد کرده است. تأثیرات، منفی استفاده از اینترنت زمانی افزایش پیدا کرد که اینترنت و کامپیوتر به منازل، مدارس، دانشگاه ها ، کافی نت ها و مشاغل راه پیدا کرد. پیامدهای منفی استفاده از اینترنت از جمله تغییر دادن سبک زندگی به منظور صرف زمان بیشتر در اینترنت، بی توجهی به سلامت خود، اجتناب از فعالیت های مهم زندگی، کاهش روابط اجتماعی، نادیده گرفتن خانواده و دوستان، مشکلات، مالی ناشی از هزینه های بهره بردن از اینترنت و مشکلات تحصیلی نام برد.
در این میان نقش خانواده در هدایت استفاده از اینترنت به سزاست.آشنایی فرزندان با خطرات جسمانی-رفتاری- اخلاقی وتقویت مبانی ارزشی– اخلاقی و دینی فرزندان و ایجاد خودکنترلی و خودایمنی در آن ها برای استفاده بهینه از فن آوری های جدید بسیار پر اهمیت است. نتایج تحقیقات و همچنین از نظر متخصصان مؤید این نکته است که بهترین کاری که می توان در این خصوص انجام داد این است که قبل از فراهم آوری امکان استفاده از اینترنت یک خط مشی کامل شفاف و دقیق درباره نحوه استفاده از اینترنت ترسیم شود. والدین می توانند ضمن آنکه رایانه را درمکان عمومی منزل بگذارند، زمانی را به استفاده از اینترنت اختصاص می دهند وخود نیز وی را در این زمینه همراهی کنند. توجه می نماییم که هریک از وسایل ارتباط جمعی ضمن اینکه به لحاظ تسهیل امور آثارمثبتی در جامعه داشته ودارند به لحاظ سواستفاده ای که از آن ها می شود ممکن است آسیب هایی رابرای جامعه به دنبال داشته باشند. هر چه وسایل ارتباط جمعی بیشتر قابل کنترل باشند آسیب هایی ناشی از آن هاکمتراست.

- از مهمترین آسیب های اینترنت

1- آسیب فکری: استفاده از حد متعارف از اینترنت به وابستگی شدید روانی و فکری می انجامد.
2- آسیب جسمانی: فشارهای عصبی، چاقی، انزوا، چشم درد و...
3- آسیب اجتماعی- فرهنگی:گاه مشاهده می شود که افراد چنان در اتاق های گفت وگوغرق می شوند که حتی زمان صرف غذارافراموش می کنند. این ها علایمی شبیه الکلی ها یا معتادان دارند. بسیاری از آن ها از بی خوابی رنج می برند، خسته اند وروابطشان با اطرافیان به حداقل رسیده است.
4-گسست فکری و عاطفی: با ورود اینترنت و رایانه به درون خانواده ها بین والدین و فرزندان جدایی فکری -عاطفی وفیزیکی رخ می دهد و پیشرفت خیره کننده فن آوری تأثیرات محسوس ونامحسوس زیادی را بر زندگی دختران گذاشته است.

- انواع آسیب های ناشی از اینترنت

آسیب های ناشی ازسوء استفاده ازاینترنت رادریک تقسیم بندی کلی می توان به سه دسته تقسیم کرد:

الف)آسیب های امنیتی وسیاسی
ب)آسیب های اقتصادی
ج)آسیب های اجتماعی

دراینجا چون موضوع اصلی بررسی آسیب های اجتماعی ناشی از اینترنت است لذا اشاره ای خلاصه وار به سرفصل های آسیب های اجتماعی- اخلاقی و فرهنگی ناشی از اینترنت خواهیم داشت که همه آن ها راتحت عنوان آسیب های اجتماعی مورد بررسی قرار خواهیم داد.

- آسیب های اجتماعی ناشی از اینترنت

آسیب های اجتماعی ناشی از اینترنت رامی توان به دو دسته تقسیم کرد:
الف)‌آسیب های اجتماعی ناشی از سوء استفاده از امکانات اینترنت
ب)آسیب های اجتماعی مرتبط باماهیت وطبیعت ویژه اینترنت

الف- آسیب های اجتماعی ناشی از سوء استفاده از امکانات اینترنت

1) سوق دادن جوانان به سوء استفاده از وبلاگ ها و وب سایت های اینترنتی

سوء استفاده از وبلاگ ها و وب سایت ها علاوه برمسائل خلاف اخلاق وعفت عمومی (نظیر تشویق رابطه جنسی نامشروع) شامل موارد زیراست:
- توهین به ائمه ومقدسات به تمسخرگرفتن فرهنگ عاشورا (علت عدم نظارت خانواده)
- توهین به قومیت های مختلف
- سایت های الحادی که نوجوانان وجوانان رابه شیطان پرستی وپذیرش عقاید وسایر فرقه های ضاله تشویق می کنند.

2) سوء استفاده از چت روم اینترنت

مسلماً چت را می توان تیغ دو لبه ای دانست که هم در جهت مثبت و مفید و هم در جهت منفی و مضر عمل خواهد کرد و این بستگی دارد که چگونه از آن استفاده کنیم. تمام کاربردهای مثبتی که برای چت در فصل پیشین بیان شد، در جهت عکس آن نیز می تواند صادق باشد و باعث انحرافات مذهبی، اخلاقی، سیاسی و ... گردد. چت روم اینترنت می تواند یک محیط علمی باشد ولی تبدیل به یک محیط مبتذل برای بسیاری از کاربران ایرانی شده است چت روم باتوجه به زنده بودن محیط موجب انحراف دختران وسوء استفاده از پسران نوجوان وزنان ونهایتاً ازهم پاشیدن خانواده های ما شده است.
موارد زیر تنها فهرست برخی از آسیب های چت کردن است که می تواند کاربران را مورد تهدید جدی قرار دهد:
- آسیب رساندن عمومی به سخت افزار و نرم افزارهای طرف مقابل
- اعتیاد به چت
- دوستی های بدون مرز و ضابطه
- خطرناک تر از ماهواره، ویدئو و حتی فیلم های مستهجن و ...
- قرار دادن فایل های مبتذل در دسترس عموم کاربران
- پخش اطلاعات خصوصی افراد، بدون مجوز
- ناشناس بودن کاربران در اتاق های چت
- رفتارهای وقیحانه و بی ادبانه
- فریب و بهره کشی جنسی
- تلف شدن وقت جوانان و فاصله گرفتن آن ها از واقعیت
- افراط در چت می تواند اثرات زیانبار روانی به همراه داشته باشد. از نظر یونگ اتاق های چت منبع اصلی اعتیاد اینترنتی هستند.

3) سوء استفاده از پروفایل ها وسایت های دوست یابی

پروفایل صفحه ای است که فرد اطلاعات شخصی خود را برای تجارت دوست یابی، شغل یابی و. . . درآن قرار می دهد که ممکن است این اطلاعات مورد سوء استفاده قرار می گیرد. افراد به جای اطلاعات خود اطلاعات دیگری را روی آن قرار می دهند. افرادی که اطلاعاتشان در پروفایل قرار می گیرد بارها مورد سوء استفاده قرار گرفته اند.

4)آسیب های سوء استفاده از اطلاعات داخل رایانه های خصوصی مردم

هک کردن و بردن اطلاعات. مانند افرادی که اطلاعات خود را روی اینترنت دیده اند از پرونده هایی است که دراین خصوص مطرح شده است. افراد بایدمواظب نامه های الکترونیکی (ایمیل) وعکس ها وسایر مطالب درون رایانه خود باشند.

5)آسیب های ناشی از سوء استفاده از پست الکترونیک (ایمیل)

ازجمله آسیب های پست الکترونیک این است که درآن آدرس ها مشخص نیست. گاهی محتوای ایمیل هایی که ناخواسته دریافت می شود بسیارخطرناک است وممکن است موجب انحراف شود. استفاده های ضد امنیتی نیز ازاین وسیله انجام می شود که دراینجا که موضوع بحث ما آسیب های اجتماعی است جای پرداختن به آن نیست.

6)آسیب های ناشی از سوء استفاده از بازی های رایانه ای

این بازی ها که توسط دشمن طراحی شده است هم به نمادهای ملّی وهم به نمادهای مذهبی شلیک می شود. دراین بازی ها هویت ملّی ومذهبی دختران وپسران ماکه درحال شکل گیری است مورد هدف قرار می گیرد. خانواده ها باید بسیار مواظب محتوای بازی های رایانه ای باشند. دستگاه های مسئول هم باید نظارت کنند.

7)آسیب های ناشی از سوء استفاده ازامکانات گروه های اینترنتی

تشکیل گروه ها وفرقه های الحادی- با اهداف وانگیزه های خاص که اکنون گروه های شیطان پرستی وبسیاری دیگراز گروه های الحادی جزء این ها هستند- همچنین فال بینی وخرافه پرستی وغیره. ازاین طریق شیوع پیداکرده است.

ب) آسیب های اجتماعی ناشی از ماهیت وطبیعت ویژه اینترنت

1) اعتیاداینترنتی

باتوجه به اینکه فضای اینترنت یک فضای بسیار وسیع است که گشت زدن درآن و از این سو به آن سو رفتن در آن بسیارآسان است و با توجه به اینکه فضای سایبر به فراخور حال افراد امکانات زیادی دارد واستفاده ازاین امکانات کم هزینه است کسانی که وارد این فضا می شوند خیلی دیرازآن دل می کنند وبه سختی خارج می شوند وبه عبارت دیگر اعتیاد به اینترنت پیدامی کنند.
معتاد اینترنتی کسی است که نمی تواند یک روز رابدون اینترنت سپری کند و روزانه چندین ساعت درفضای اینترنت گشت می زند. برخی از آسیب های ناشی از اعتیاد به اینترنت عبارتنداز:

نتیجه اعتیاد به اینترنت

1- افسردگی 2-اضطراب 3- انزوا 4- مختل شدن فعالیت های روزمره 5- رها کردن شغل(بیکاری)

2) مصنوعی شدن ارتباطات واز بین رفتن روابط صحیح اجتماعی

افراط در استفاده از اینترنت روابط چهره به چهره راکه موجب و صفا وصمیمیت می شود ازبین برده است. استفاده ازایمیل، چت، شب نشینی های اینترنتی به وسیله وب کم، دوست یابی مصنوعی همه وهمه باعث ازبین رفتن صفا وصمیمیت درجامعه شده است.

3) تضعیف نهاد خانواده وصله ارحام

کسانی که در استفاده از اینترنت افراط می کنند به جای اینکه به دنبال ارتباط برقرارکردن با ارحام وفامیل ها باشند به دنبال چت کردن ودوست یابی درخارج از خانه هستند، یاردر خانه ما وگرد جهان می گردیم. اگر غربی ها نیاز به دوست یابی اینترنتی دارند بدان جهت است که واحد خانواده درغرب ضعیف است اما نباید این فرهنگ در ایران رسوخ کند چراکه عشق رادرخانواده از بین می برد. افراط دراستفاده از اینترنت دربرخی از خانواده ها موجب طلاق گردیده است.

4) بی هویتی وبحران هویت

یکی از ویژگی های حضور در اینترنت دروغگویی وپنهان کردن هویت واقعی خوداست. چراکه این فضا ناکجا آباد است. ناشناخته است وهرکس باهویت واقعی وارد فضای سایبر شود ممکن است مورد سوء استفاده قرار گیرد بنابراین مجبور است هویت واقعی خود راپنهان کند واین باویژگی دوران جوانی که دوران هویت یابی است بسیار در تضاد است جوان که به دنبال کشف ارزش ها ودرونی کردن آن است ضدارزشی را درونی می کندکه بسیار خطرناک است. پس باید این موضوع را به نوجوانان و جوانان متذکر شد.

5) جرأت وجسارت ارتکاب جرم به خاطر ناشناخته بودن درمحیط

جرم شناسان می گویند یکی از دلایل کثرت وقوع جرم درحاشیه شهرها، مهاجرنشین بودن آن ها وناشناخته بودن افراد یک محلّه برای همدیگراست. تجربه ثابت شده است که اگر افراد یک محل همدیگر را بشناسند کمتر مرتکب جرم می شوند. فضای سایبر فضایی است که اهالی آن درعین ارتباط همدیگر را نمی شناسند. هرروز می شود بایک هویت خاص وارد این فضا شد لذا این فضا خودبخود جرم زا وآسیب آفرین است. حتی اگر پلیس هم پس از زحمات زیاد بتواند آدرس مجرم راپیداکند چون درفضای واقعی بامرزهای جغرافیای ومحدودیت های ان روبروست اگر مجرم درکشور دیگر باشد به سختی می شود اورا دستگیر ومجازات کرد.

پیامدهای منفی شبکه های اجتماعی

1.‌ شکل گیری و ترویج سریع شایعات و اخبار کذب

به علت عدم امکان شناسایی هویت واقعی اعضا و نیز عدم امکان کنترل محتوای تولید شده توسط کاربران شبکه های اجتماعی، یکی از مهم ترین پیامدهای منفی این شبکه ها، شکل گیری و ترویج سریع شایعات و اخبار کذبی خواهد بود که توسط برخی از اعضای این شبکه ها و با اهداف خاص و غالباً سیاسی منتشر می شود.

2.‌ تبلیغات ضد دینی و القای شبهات

در شبکه های اجتماعی اینترنتی نیز مانند سایر رسانه ها، افراد و گروه های مغرض با اهداف از پیش تعیین شده و با شیوه های مخصوص، اقدام به تبلیغات ضد دینی و حمله به اعتقادات مذهبی می نمایند. گاه پس از تحقیق و ریشه یابی در می یابیم که هدف اصلی گردانندگان برخی از این شبکه ها، دین زدایی و حمله به مقدسات بوده است.

3.‌ نقض حریم خصوصی افراد

معمولاً شبکه های اجتماعی ابزارها و امکاناتی را در اختیار کاربران خود قرار می دهند تا آن ها بتوانند تصاویر و ویدئوهای خویش را در صفحه شخصی خود قرار دهند. همین طور، کاربران می توانند اطلاعات شخصی خود را نیز در این شبکه‌ها قرار دهند.
در اغلب شبکه های اجتماعی، برای حفظ حریم خصوصی افراد راه کارهایی ارائه شده است؛ برای مثال، دسترسی به تصاویر و اطلاعات را با توجه به درخواست کاربر محدود می نمایند و یا اجازه مشاهده پروفایل کاربر را به هر کسی نمی دهند؛ ولی این راه ها کافی نیستند. مشکلاتی از قبیل ساخت پروفایل های تقلبی در شبکه های اجتماعی و عدم امکان کنترل آن ها به دلیل حجم بالای این هرزنامه‌ها، باعث می‌شود که افرادی با پروفایل‌های تقلبی به شبکه های اجتماعی وارد شوند و با ورود به حریم‌های خصوصی افراد مورد نظر، تصاویر و اطلاعات آن ها را به سرقت برده و شروع به پخش تصاویر در اینترنت کنند.

4.‌ انزوا و دور ماندن از محیط های واقعی اجتماع

جامعه مجازی، هیچ وقت جایگزین جامعه واقعی نخواهد گردید؛ بلکه به عنوان تسهیل کننده تجارب اجتماعی عمل خواهد کرد. تسهیلات ارتباطی به ما امکان می‌دهد تا در سطح جهانی و از راه دور به شیوه‌ای جدید با اجتماعاتی که منافع مشترکی داریم، بپیوندیم. در نتیجه، با پیوستن به این «اجتماعات از راه دور» قادر خواهیم بود تا در دنیای واقعی نیز روابط اجتماعی بهتری با همسایگان، همکاران و سایر شهروندان جامعه واقعی برقرار سازیم.

5.‌ تأثیرات منفی رفتاری

هر شبکه اجتماعی فرهنگ ارتباطاتی خاص خود را دارد، یعنی منش و گفتار مخصوص و منحصر به فردی را برای خود برگزیده است. البته می‌توان شبکه هایی را یافت که فرهنگ ارتباطاتی تقلیدی برای خود برگزیده اند. فرد با عضویت در هر شبکه اجتماعی درگیر نوع خاصی از فرهنگ ارتباطاتی می‌شود که شامل: برخورد، تکیه کلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تیپ شخصیتی و ظاهری و... است. بدون تردید، میزان تأثیرپذیری فرد از این محیط، صفر مطلق نخواهد بود. پس هر شبکه اجتماعی، هویت مطلوب خود را ترویج می‌کند.
مثلاً در سایت هایی مثل فیس بوک و فرندفید و توییتر، کاربر در کنار اینکه عضو جامعه بزرگ پایگاه مورد نظر است، در گروه و شبکه های اجتماعی کوچک‌تری نیز عضو می شود. هر کدام از این گروه ها وابستگی خاص خود را دارند و به تبع، فرهنگ ارتباطاتی مخصوص. پس فرد در تأثیرپذیری از فرهنگ ارتباطاتی این گروه ها بر خود لازم می بیند که هویت ارتباطاتی خود، یعنی سبک و هویت کنش های کلی خویش در ارتباط با دیگران را تغییر دهد؛ هر چند این تغییر هویت موقت و محدود به زمان و مکان خاصی باشد؛ ولی بدون تردید در هویت واقعی فرد بی‌تأثیر نخواهد بود و به‌ طور کلی، همه اجزای یک شبکه اجتماعی که فرد با آن در تعامل است، در ضمیر ناخود آگاه فرد تاثیر می گذارد. هویت ارتباطاتی فرد نیز چیزی نیست که به ضمیر ناخودآگاه مرتبط نباشد.
ادامه دارد...
منابع تحقیق :
داخلی:
- امیری، مصطفی،(1387)، گفتمان بی مرز (چت، آسیب ها و کاربردها)، نشریه میان رشته ای پیام، پاییز، شماره 91.
- امیری، مصطفی،(1387)، گفتمان بی مرز (چت، آسیب ها و کاربردها)، نشریه علوم سیاسی،حصون، زمستان، شماره 18.
- استادیان، ندا، اینترنت وآسیب های اجتماعی، منتشر شده درپایگاه تخصصی نشر مقالات حقوقی،حق گستر.
- سلیمانی پور، روح الله،(1389)، شبکه های اجتماعی، فرصت ها و تهدیدها، نشریه اطلاع رسانی و کتابداری، ره آورد نور، تابستان، شماره 31 .
- سلیمی ، عظیمه و همکاران (1388)، ارتباطات اینترنتی در زندگی : بررسی نقش ادراک حمایت اجتماعی و احساس تنهایی در استفاده از اینترنت ، مطالعات روان شناختی.
- سهرابی حقیقت، محمد هادی(1385)، بررسی اثرات استفاده از اینترنت بر انزوای اجتماعی در میان کاربران کافی نت های تهران، رساله کارشناسی ارشد، راهنما دکتر منوچهر محسنی تبریزی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس.
- ساروخانی، باقر(1385)، اینترنت و خانواده در ایران معاصر، مجموعه مقالات همایش زنان و اینترنت در هزاره سوم، تهران، دفتر امور زنان سپاه.
- شیرودی، مرتضی (1387)، آسیب شناسی اینترنت در ایران و جهان اسلام، مجله مربیان، سال هشتم، شماره28.
- شیخی، غفور(1391)، آسیب های اجتماعی نوپدید(1- چت) - بررسی های علوم اجتماعی و مباحث پژوهشگریresearches.mihanblog.com/post
- درگاهی ، حسین و رضوی، سید منصور(1386). اعتیاد به اینترنت و عوامل مؤثر بر آن در ساکنان منطقه 2 غرب تهران ، فصلنامه پایش ، سال ششم ، شماره سوم.
- دانایی، نسرین(1384)، تفاوت نسل دیروز و نسل امروز، روزنامه همشهری، شماره3732.
- ربیعی، علی و شاقاسمی، احسان (1383)، آسیب شناسی فردی و اجتماعی روابط مجازی در ایران: یک رویکرد کیفی، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال نهم ،شماره34.
- رحیمی، محمد و پرنده، رادبه،(1392)، آسیب شناسی فضای مجازی و خانواده؛ تهدیدها و چالش ها، سایت علوم اجتماعی.
- ذکائی، محمد سعید(1387)، جامعه شناسی جوانان، تهران، انتشارات آگاه.
- فیاض بخش ، احمد و همکاران (1390)، استفاده از اینترنت و سلامت در دانشجویان، مجله پژوهشی حکیم، دوره چهاردهم ،شماره دوم.
- فرهمند، مریم(1387)، دختران و کاربرد اینترنت، مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره 41.
- عزیز پور، آرزو(1389)، درآمدی بر نقش و کارکرد رسانه های غربی در ترویج و فرهنگ غربی بر روی جوانان، مجله درس هایی از مکتب اسلام، شماره 592.
- عباسی، مهدی و هاشمی، تورج(1389)، نقش رسانه ای اینترنت در ناهنجاری اجتماعی در فضای سایبر در جنگ نرم، ماهنامه مهندسی فرهنگی، سال پنجم، شماره 50-49.
- صادقیان، عفت(1386)، تأثیر کامپیوتر و اینترنت بر کودکان و نوجوانان، مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران.
- صابری، محمد،(1392)، نقش و تاثیر اینترنت در رفتار اجتماعی نوجوانان و جوانان،کارشناس مدیریت فرهنگی.
- منطقی، مرتضی(1383)، رفتار شناسی جوانان در دهه سوم و چهارم انقلاب اسلامی، تهران : پژوهشکده علوم انسانی.
- منتظر قائم، مهدی و شاقاسمی، احسان(1387)، اینترنت و تغییر اجتماعی در ایران؛ نگاهی فرا تحلیلی با تأکید بر جوانان، مجله جامعه شناسی ایران، دوره نهم، شماره 4-3 .
- مسعودنیا، ابراهیم (1390) رابطه استفاده آسیب شناختی / جبری از اینترنت با بروز علایم اضطراب و بی خوابی در میان اعضای هیئت علمی دانشگاه یزد ، فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی ، شماره 61.
- محسنی، منوچهر و دوران، بهزاد و سهرابی حقیقت، محمد هادی(1385)، بررسی اثرات استفاده از اینترنت بر انزوای اجتماعی کاربران اینترنت ( در میان کاربران کافی نت های تهران) مجله جامعه شناسی ایران، شماره4.
- ناستی زایی، ناصر (1387) . بررسی ارتباط سلامت عمومی با اعتیاد به اینترنت ، طبیب شرق ، دوره 11 ، شماره 1.
- هاقس، زندارا (1383)، اینترنت، دروغ پردازی و روابط عاشقانه، مجله سیاحت غرب، شماره 12.
- ویستا، زندگی دوم در فضای مجازی(۱۳۹۲) http://vista.ir/article/320106: نشانی سایت.
خارجی:
Len hart , Amanda (2001)," the internet and education" combridge press-
- Osgerby , Bill (2004), " youth media" , London and New York : Routhledge
  • - نویسنده: تبیان شهرکرد
  • - منبع: راسخون
نظرات

 نام:
 *نظر:
© کلیه حقوق معنوی و محتوای این سایت متعلق به اداره کل تبلیغات اسلامی استان چهار محال و بختیاری می باشد .استفاده از مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت بلامانع است.