۱۳۹۴/۱/۱۶ تعداد بازدید: ۳۹۸
print

فرار مغزها و از دست دادن پزشکان

درباره فرار مغزها و مهاجرت نخبگان، به نظر می آید این توضیح لازم است که اولا بخش زیادی از آنچه می شنویم و یا می خوانیم، ساخته و پرداخته...

    فرار مغزها و از دست دادن پزشکان

درباره فرار مغزها و مهاجرت نخبگان، به نظر می آید این توضیح لازم است که اولا بخش زیادی از آنچه می شنویم و یا می خوانیم، ساخته و پرداخته فضای رسانه ای و تبلیغاتی است. البته در ورای این فضا و هجمه تبلیغاتی، حقایقی نیز وجود دارد که نباید از آنها غفلت کنیم. مساله دیگری که در این زمینه لازم است مورد توجه قرار گیرد، دو بحث جداگانه فرار مغزها و مهاجرت نخبگان است که این دو به لحاظ ماهیت، به طور کامل با هم متفاوتند و نباید یکسان تلقی شوند.

 

اما درباره فرار مغزها آنچه گفته شده و گفته می شود، این است که نخبگان، سرمایه های تمام نشدنی هر جامعه و ملتند و امروز توانایی کشورها و ثروت ملت ها، نه در منابع طبیعی که وابسته به دارایی و منابع انسانی آنها است. از این جهت بحث نخبگان و اندیشمندان در چند دهه اخیر برای دولت ها و ملت ها از اهمیت و ارزش والایی برخوردار گشته است. بنابراین رقابت و تلاش همه جانبه ای برای جذب نخبگان از سوی دولت های گوناگون به عمل می آید تا بلکه بتوانند به این طریق بر ثروت خود بیفزایند. در بحث فرار مغزها، دولت های قدرتمند با ایجاد تسهیلات و پاسخ به پاره ای از نیازهای برآورده نشده نخبگان در موطن خود به شکار مغز ها می پردازند. چنین اتفاقی به طور معمول در کشورهایی رخ می دهد که نخبگان از وضع موجود خود ناراضی هستند و برای اعتراض و ایجاد شرایط بهتر می خواهند وطن شان را ترک کنند. اینکه این افراد تا چه اندازه و تا چه حد به آرزوی خود می رسند، بحث دیگری است. آنچه نامطلوب تلقی شده و می شود، این است که این نخبگان با کشور و ملت خود قهر می کنند و آنها را به امید دنیایی بهتر برای خود و خانواده خود رها می سازند!

به نظر می رسد که ما برآورد دقیقی از چنین رخدادی در کشور خود نداریم، یعنی آماری از آنچه به این شکل و تحت این فرآیند و به این عنوان اتفاق می افتد، وجود ندارد. توجه داشته باشید که رفتن یا قهر کردن برخی از افراد با پدیده فرار مغزها متفاوت است. افراد معمولی که جامعه خود را ترک می کنند، نباید با کسانی که در گروه نخبگان و صاحب نظران و اندیشمندان قرار می گیرند، یکسان قلمداد شوند، و الا گویی ما در این بحث اعتقاد پیدا می کنیم آنها که مانده اند، مغز ندارند و هر که مغز داشته است، فرار کرده است و هر که مانده است، مغز ندارد!! این یعنی به بسیاری از اندیشمندان و صاحب نظران و کسانی که کشور خود را برای خدمت با همه کاستی ها و مشکلات موجود انتخاب کرده اند، توهین و جسارت کردن. پس توجه کنیم که هر کس که رفت، مغز نیست و ما هم اطلاع دقیقی از این موضوع نداریم. اما در مورد فرار مغزهای واقعی می توان گفت، اول اینکه یک نخبه، با ملت و فرهنگ و هویت خود قطع رابطه می کند و دوم آنکه به جای اینکه بر ثروت و اندوخته ملت خود بیفزاید، بر ثروت و اندوخته دیگران می افزاید و سوم آنکه، جامعه خود را از خدمات خود محروم می کند. اما نوع دیگری از رفت و آمد نخبگان وجود دارد که ما از آن به عنوان مهاجرت نخبگان یاد می کنیم. در مهاجرت، درواقع نخبگان و صاحب نظران نه با ملت، نه با هویت و نه با کشور خود قطع ارتباط می کنند و نه در فکر آن هستند که اگر موقعیت بهتری برای آنان فراهم شده، آن را به تنهایی و برای خود به استخدام درآورند، بلکه تلاش می کنند که از این فرصت هم خود بهره مند شوند و هم جامعه خود را بهره مند سازند. به عبارت دیگر، شرایطی برای تعدادی از نخبگان و محققان و پژوهشگران و صاحب نظران فراهم می آید که برای مدتی کشور خود را ترک و به کشور دیگری مهاجرت می کنند

به نظر من، این نوع مهاجرت و این نوع تعامل و به دست آوردن فرصت ها در جهت ارتقا و توسعه علمی ـ فنی و فردی و اجتماعی نه تنها مضر نیست، بلکه می تواند آثار و برکات مثبتی هم در پی داشته باشد. در چنین حالتی، فرد نخبه نه تنها خود رشد می کند، بلکه سبب رشد جامعه خود می شود، هم رشد علمی و هم رشد اقتصادی و پاره ای از کمبودها را که در کشور خود با آن مواجه است، از سر می گذراند و می تواند با امکانات بهتر و بیشتری در جهت ارتقای علم و ملت خود تلاش کند و دستاورهای آن را هم با مردم جهان و هم با مردم خود تقسیم کند. پس میان فرار مغزها و مهاجرت نخبگان تفاوت ماهوی وجود دارد که یکی مذموم و دیگری اگر نگوییم ممدوح، حداقل امر ناپسندیده ای نیست. گاه ما این دو موضوع را با هم اشتباه می کنیم و فضای رسانه ای هم به آن کمک می کند تا بذر ناامیدی و دل سردی در جامعه علمی به طور خاص و کل جامعه به طور عام پاشیده شود. وظیفه ما این است که ضمن شناخت درست این دو پدیده، در مقابل هر یک موضع درستی اتخاذ کنیم و آنها را در جای خود بشناسیم و برنامه متناسب با آنها پیش بینی کنیم، کما اینکه در سایر کشورها هم چنین می کنند.

علاوه بر نکات فوق و مطالبی که گفته شد، یک نکته بسیار اساسی و بنیادین در این موضوع وجود دارد. در دنیای امروز با توجه به تحولات علمی و اجتماعی و فناوری های موجود، چه بسا افراد در کشور خود مقیم باشند و فرار و مهاجرت هم نکنند، اما در خدمت بیگانگان باشند و چه بسا افراد در مرزهای جغرافیایی کشور خود نباشند و در گوشه ای از جهان سکنی گزیده باشند، اما علم و دانش آنها و توان آنها در خدمت وطن و مردم آنها باشد. امروز در بحث فرار مغزها، اثر مرزهای جغرافیایی تا حدودی کمرنگ و شاید در بعضی مواقع بی اثر شده باشد. زمانی نه در گذشته های خیلی دور، فرار مغزها، فرار از مرزهای جغرافیایی نیز بود. اما امروز لزوما مرزهای جغرافیایی چندان تعیین کننده نیستند. این هم بحثی است که محتاج تامل بیشتر و بحث بیشتر از سوی صاحب نظران است.به هرحال، به طور خلاصه اینکه ما باید تلاش کنیم شرایطی را فراهم کنیم که نخبگان واقعی جامعه با امید و نگاه مثبت به آینده، در کشور بمانند و خدمت کنند. بسترهای مهاجرت نخبگان را هم با همان تعریفی که شد تسهیل کنیم تا آنها هم بتوانند به نحو بهتری در خدمت جامعه باشند. جذب مغزها و نخبگان، محتاج نوعی نوآوری در روابط و مناسبات علمی ـ اداری و فرهنگی در جامعه است. انتظار می رود که دیوان سالاری موجود که گاه شکل علمی نیز به خود گرفته است، در این کشور فرو پاشد تا ما نیز بتوانیم بسان سایر کشورهای پیشرفته با پیروی از سنت های علمی، سرمایه های واقعی خود را حفظ و نگهداری کرده و افزایش دهیم.


هفته نامه سپید
  • - نویسنده: تبیان شهرکرد
نظرات

 نام:
 *نظر:
© کلیه حقوق معنوی و محتوای این سایت متعلق به اداره کل تبلیغات اسلامی استان چهار محال و بختیاری می باشد .استفاده از مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت بلامانع است.